آسیاهای بادی (آسباد) نشتیفان و نقش ویژه این مجموعه صنعتی در شکل گیری منظر فرهنگی نشتیفان، از مهمترین وجوه مناظر کشاورزی ایران است. روستای نشتيفان در 23 کيلومتری جنوب شرقی شهرستان خواف قرار دارد.
وجه تسميه نشتيفان به علت شدت بادهای موسمی در اين محل است و چون در معرض طوفانهای بسيار شديد بوده به آن “نيش طوفان” و هم اکنون نشتيفان می گويند. نشتيفان از دو قسمت ” نش، ناش، نيش” + تفان، د تيفان و توفان تشکيل شده است.
روند تاريخی روستای نشتيفان از گذشته های دور و مربوط به دوره های پيش از اسلام است اما اولين منبعی که نام نشتيفان را عنوان نموده در کتاب جغرافيای حافظ ابرو و عبدالرزاق سمرقندی در اثر مطلع السعذدين و مجمع البحرين در قرن هشتم است که اشاره ای به مسجد نشتيفان (شيخ زين الدين) و موقوفات آن دارد.
چشمگیر ترین تاسیسات صنعتی مرتبط با ساختار کشاورزی در منطقه خواف، آسیای بادی است . در خرگرد و سنگان و نشتیفان و در هر گوشه دشت گسترده خواف، این آسیاهای بادی است که با ابهتی تمام سینه سپر باد دارد . عمده ترین دلیل روی آوردن به آسیاهای بادی در خواف استمرار باد است و به قولی “سرزمینی که در تمام سال باد حاکمیت دارد”.
در شرق ایران و از سیستان تا منتهی الیه قهستان بادهای معروف به 120 روزه از حرکت باز نمی ایستند، بنابراین باد در مناطقی مانند خواف و تایباد مشروطیتی است که تعطیلی ندارد . این بادها در بهار از ارتفاعات پر برف و سرد “کوه ببابا” در سلسله جبال هندوکش می وزد و با شتاب بسیار جای هوای گرم و سبک شده کویر نمک را پر می کند و در اصطلاح محلی به “باد کوه” معروف است.
در واقع شاخه ایست از باد معروف 120 روزه سیستان که از اواسط اردیبهشت شروع شده و تا اوایل پاییز ادامه دارد . این باد با قدرتی بسیار مداوم و شبانه روزی می وزد و تنها بادی است که می تواند آسیابها را با سرعتی بسیار به چرخش در آورد .
بادهای هرات نيز از اردیبهشت تا مرداد ماه جریان دارد و احتمالا مبدا وزش باد مزبور از پامیر است که نخست در سرحد ایران و افغانستان ظاهر می شود و سریعترین جریان آن در سیستان است و واضح است که با چنین پتانسیلی در منطقه اختراع آسباد ایده ای عملی و کاربردی بوده است.
از توجه و تامل در واژه “آس” می توان به تاریخچه آسیاها از نظر تقدم و تاخر زمان پیدا شدنشان دست یافت. آس به معنی نرم شدن دانه زیر سنگ است.
منابع:
شناخت ميراث ملموس و ناملموس روستايي ايران (Iran Rural Landscapes)